فواید و ارزش غذایی دانه سویا

فواید و ارزش غذایی دانه سویا

 

فواید و ارزش غذایی دانه سویا را در قسمت تازه های خواص مواد غذایی در سایت آشپزی ها مشاهده کنید.

 

محققان به تازگی دریافته‌اند که مصرف مکمل‌های روزانه ژنیستنین موجود در سویا در ترکیب با کلسیم، ویتامین D و یک رژیم غذایی سالم‌ می‌تواند به پیشگیری از بروز بیماری‌های قلبی و تنظیم قند خون در زنان یائسه کمک کند. نتایج این بررسی بار دیگر توجه همه را به این دانه کوچک جلب کرده است.
سویا گیاهی یکساله است که ۳۵۰۰ گونه آن شناخته شده و رنگ دانه آن بر حسب انواع مختلف، متفاوت است و به رنگ‌های زرد، سفید، سیاه، خاکستری و خالدار دیده می‌شود. دانه سویا به بزرگی یک نخود است. این گیاه دارای طعم شیرین و خواص درمانی بی‌مانند است. دانه سیاه سویا بیشتر در طب گیاهی مصرف دارد ولی از دانه زرد رنگ آن بیشتر برای روغن‌گیری استفاده می‌کنند.
سویا از انواع حبوبات است که محل کشت اولیه آن در آسیا بوده اما تولید انبوه آن در ایالات متحده آغاز شد. سویا را می‌توان یک دانه همه کاره نامید. این دانه گیاهی قرن‌ها است که غذای مردم آسیا به خصوص چین بوده و چینی‌ها آن را همراه با برنج به عنوان غذای اصلی خود مصرف می‌کنند. سویا در ایران به نام (لوبیا روغنی)، (لوبیاچینی) سوژا و دانه سویا معروف است.

 

سویا و ارزش تغذیه‌ای

به علت داشتن ۹ آمینو اسید ضروری، سویا یک پروتئین تقریبا کامل به شمار می‌آید و چون میزان اسیدهای چرب امگا ۳ و چربی اشباع نشده آن بالاست، منبع خوبی برای دریافت چربی و بهبود وضعیت کلسترول خون است. سویا از نظر ویتامین‌های گروه B بسیار غنی است و دارای مقادیری ویتامین‌های C ,D ,E ,K و کمی‌کاروتن است. سویا همچنین دارای کلروفیل و آنتی‌بیوتیکی به نام کاناوالین است که گفته می‌شود خاصیت ضدعفونی‌کنندگی دارد. جدول زیر مواد موجود در ۱۰۰ گرم دانه خشک و رسیده جوانه سویا، شیر سویا و سبوس سویا را نشان می‌دهد.
از نظر تغذیه‌ای سویا با داشتن ۱۵۰ کالری انرژی، ۸ گرم چربی و ۱۴ گرم پروتئین، ۹ گرم کربوهیدرات، ۲میلی گرم سدیم و ۵ گرم فیبر در ۱۰۰ گرم، از منابع غذایی خوب به شمار می‌آید.

کاربردهای سویا

از سویا استفاده‌های گوناگونی می‌شود و فرآورده‌های مختلفی از آن استخراج می‌شود، از جمله:
۱) شیرسویا: مخلوطی از شیر سویا، آب و شکر است.
۲) آرد سویا: از دانه‌های سرخ و کنگره‌دار سویا تهیه می‌شود.
۳) میزو (خمیرسویا): در سوپ‌های ژاپنی از آن استفاده می‌شود.
۴) جوانه سویا: برای طعم دادن به انواع سالادها.
۵) سویا برگروهات داگ سویا: به عنوان جایگزین گوشت قرمز.
۶) توفو: پنیر به دست آمده از شیر سویا که جایگزین گوشت قرمز می‌شود.
۷) آجیل سویا: کم چرب‌تر از بادام زمینی است و در سالادها کاربرد دارد.
۸) دانه‌های سویای پخته شده: مانند حبوبات مصرف می‌شود.
۹) تمپو: نوعی کیک پف کرده است.
۱۰) بافت پروتئینی سویا: به صورت آبدار و یخ زده.
۱۱) مکمل‌های سویا: محلول‌ها، قرص‌ها و پروتئین‌های تکه‌ای سویا که در نوشابه‌ها و آبنبات‌ها کاربرد دارد.
۱۲) سس سویا: نوعی سس تخمیر شده است که از سویا، غلات برشته شده، آب و نمک تهیه می‌شود. به طور معمول از این نوع سس در غذاهای آسیایی استفاده می‌شود. این سس اولین بار در کشور چین ابداع شد اما امروزه در سراسر قاره آسیا به خصوص کشور ژاپن و حتی در دیگر نقاط دنیا از آن استفاه می‌شود. البته سس سویایی که مردمان ژاپن در تهیه غذایشان به کار می‌برند با سس سویای چینی بسیار متفاوت است.
اگرچه سس سویا انواع مختلفی دارد ولی تمام آنها شورمزه و قهوه‌ای رنگ هستند که برای مزه‌دار کردن غذاها هنگام پخت و یا سر میز مورد استفاده قرار می‌گیرند. چون سس سویا شور است و استفاده از آن برای برخی افراد مناسب نیست به تازگی سس سویای کم نمک برای کسانی که رژیم غذایی خاصی دارند به بازار آمده است. این نوع سس کم نمک را یکی از انواع سس سویا به حساب نمی‌آورند، چون هر کدام از انواع سس سویا را می‌توان با نمک کم هم تهیه کرد. در هر حال، نمی‌توان این سس را بی‌نمک تهیه کرد و کسانی که مصرف مقادیر بسیار کم از نمک هم برایشان مضر است، نباید از این سس استفاده کنند.

 

فایده سویا

خواص درمانی متفاوتی به سویا نسبت داده می‌شود که برخی از آنها طی تحقیقات به اثبات رسیده است و برخی از آنها هنوز مورد تایید محققان قرار نگرفته است به هر حال کارکرد‌های نسبت داده شده به سویا در مورد سلامت به شرح زیر است:
• حفظ سلامت قلب از طریق افزایش کلسترول خوب بدن، تمیز کردن رگ‌های خونی و تسریع گردش خون.
• جلوگیری از سرطان پروستات به وسیله آنتی اکسیدان برجسته ایزوفلاوین که از ایجاد غدد سرطانی جلوگیری می‌کند.
• تضمین سلامت استخوان‌ها از طریق جبران کمبود مواد معدنی.
• حفظ سلامت روده بزرگ به وسیله کاهش تکثیر سلول‌های سرطانی و از بین بردن باکتری‌های مضر به وسیله آنتی‌بیوتیک مورومیکس.
• تقویت سیستم ایمنی از طریق زداینده قوی به نام ساپونین که میکروب‌های مضر را از بین می‌برد.
• کمک به بیماران دیابتی و کلیوی از طریق کاهش گلوکز خون.

شیر سویا

شیر سویا از غذاهای سنتی در آسیا محسوب می‌شود که از خیساندن لوبیای خشک سویا و آسیاب کردن آن بدست می‌آید. پروتئین موجود در شیر سویا به همان میزان پروتئین شیر گاو و حدود ۵/۳ درصد می‌باشد، اگرچه دارای پروفایل آمینواسیدی متفاوتی است و همچنین حاوی ۲ درصد چربی، ۹/۲ درصد کربوهیدرات و ۵/۰ درصد خاکستر می‌باشد. شیر سویا حاوی کلسیم نامحلول است که برای برطرف شدن این مشکل کارخانجات محصولاتشان را با کربنات کلسیم که قابل هضم در انسان است غنی‌سازی می‌کنند. دی ساکارید اصلی محصولات سویا ساکارز است که به گلوکز و فروکتوز می‌شکند.از آنجا که سویا گالاکتوز ندارد، در بچه‌های مبتلا بهگالاکتوزمی و مبتلا به عدم تحمل لاکتوز، شیر بر پایه سویا و شیر گاو بدون لاکتوز می‌تواند جانشین خوبی به جای شیر مادر باشد و برای مادرانی که رژیم گیاه‌خواری را برای فرزند خود ترجیح می‌دهند، شیر سویا انتخاب مناسبی است. البته با توجه به کمبودهای این شیر در مقایسه با شیر واقعی، لازم است زیر نظر متخصص تغذیه نسبت به تکمیل رژیم فرد اقدام گردد. همچنین استفاده از فرمولای سویا در درمان اسهال نوزادان کاربرد دارد. شیر سویا در تهیه ماست سویا، خامه سویا و پنیر سویا استفاده می‌شود.

 

سس سویا

سس سویا یک مایع قهوه‌ای تیره نمکی است که از تخمیر لوبیای سویا تهیه می‌شود. در روش جدید تولید سس سویا لوبیای سویا، نمک و آب را مخلوط می‌کنند و بعد از ۱۲ تا ۲۴ ماه تخمیر، مخلوط آسیاب شده، جوشانده شده و جداسازی می‌شود. مایع حاصله سس سویا است.

پیشگیری از بیماری‌های قلبی عروقی

پژوهش‌های انجام شده طی سال‌های گذشته نشان داد که پروتئین سویا سبب کاهش کلسترول تام خون، کاهش کلسترول بد خون (LDL)، کاهش تری‌گلیسیریدها و همچنین افزایش سطح کلسترول خوب خون (HDLL) مخصوصاً در افرادی که دارای تری گلیسیرید یا کلسترول بالا هستند، می‌شود. مکانیسم آن دقیقاً شناخته شده نیست، البته چند تئوری وجود دارد؛ یک تئوری بیان می‌کند که بر اثر پروتئین سویا جذب کلسترول تغییر کرده یا مختل می‌شود و بازگردش آپو BVLDL در انسان افزایش می‌یابد. بر طبق تئوری دیگر فیتو استروژن‌های موجود در محصولات سویا با گیرنده‌های استروژن باند شده و تأثیرات مشابهی شامل کاهش LDL و افزایش HDL و بهبود عملکرد دیواره شریان را باعث می‌شوند. قابل توجه است که ۱ درصد کاهش LDL باعث کاهش ریسک بیماری قلبی از ۲ تا ۴ درصد می‌گردد.

تحقیقات نشان داده است که مصرف بیش از اندازه سویا می تواند موجب از دست دادن حافظه و آلزایمر گردد.

در این تحقیق به افراد هر روز توفو (tofu) می دادند. لازم به ذکر است که توفو، یک غذای ژاپنی می باشد که با دانه سویا درست می شود. مشخص شد افرادی که از این رژیم استفاده می کردند، کم حافظه شده اند( مخصوصا افراد در رده سنی ۶۵ سال).

سویا یکی از منابع پروتئینی در دنیا شناخته شده است، تا جایی که بعضی ها به جای گوشت از سویا استفاده می کنند.

محصولات سویا غنی از ماده ای به نام “فیتواستروژن” می باشد. فیتواستروژن اثراتی مشابه هورمون زنانه ی استروژن در بدن دارد. محققان به این نتیجه رسیده اند که فیتواستروژن نیز می تواند باعث نقصان در حافظه گردد.

استروژن و فیتواستروژن، رشد سلولی را افزایش می دهد. اما اگر بیش از اندازه در بدن وجود داشته باشند، موجب تخریب سلول ها می گردند.

البته اگر مقدار کافی فولات در بدنتان وجود دارد، هیچ نگران از دست دادن حافظه نباشید، زیرا فولات باعث افزایش قدرت حافظه می گردد.

 

فواید سویا

در سال های اخیر، تعداد مصرف کنندگان سویا افزایش چشمگیری داشته است. زیرا سویا:

۱- برای سلامتی مفید است.

۲- به جلوگیری از بیماری های قلبی کمک می کند.

۳- سرطان پروستات را دور می کند.

۴- موجب کاهش عوارض یائسگی می گردد.

۵- از بیماری پوکی استخوان و از دست دادن کلسیم استخوان ها جلوگیری می کند.

۶- به عنوان آنتی اکسیدان نیز شناخته شده است.

۷- تحقیقات دیگری نشان داده است که خوردن سویا در حد متعادل ممکن است از بیماری آلزایمر پیشگیری کند. همان طور که می دانید، هورمون استروژن در بدن باعث تاخیر در مراحل پیر شدن می شودد.

محققان می گویند که هنگامی که تولید هورمون استروژن در بدن کم شود، استروژن گیاهی موجود در سویا می تواند به عنوان یک آنتی اکسیدان، از تخریب مغز جلوگیری کند.

 

مضرات سویا

اما زیاد مصرف کردن سویا موجب بروز مشکلات جدی در سلامتی می گردد. غیر از فیتواستروژن، سایر ترکیبات موجود در سویا عبارتند از: فیتات و چند ترکیب ناشناخته.

* این ترکیبات مانع جذب آهن گیاهی می گردند. فیتات از جذب روی و دیگر عناصر مغذی جلوگیری می کند. پس می توان گفت که گیاهخوارانی که به مقدار زیاد سویا مصرف می کنند، به مرور زمان دچار کمبود عناصر مغذی می شوند.

* اگر سویا را به همراه گوشت مصرف کنید، مطمئن باشید که دچار کمبود آهن و کم خونی ناشی از آن نخواهید شد، زیرا گوشت موجب جذب آهن می گردد.

* محققان گفته اند که اگر ویتامین C به مواد غذایی دارای سویا افزوده شود، ممکن است باعث جذب آهن گردد. به همین خاطر به گیاهخواران، مکمل عناصر معدنی و ویتامین ها می دهند.

* اخیرا گزارش شده است که سویا باعث تورم در غده تیروئید می شود. در نوزادانی که فقط با شیر سویا تغذیه می شدند، کم کاری غده تیروئید مشهود است.

 

آلزایمر

مهم ترین دلیل بیماری آلزایمر، فراموشی می باشد که با عملکرد کم حافظه خود را نشان می دهد. این بیماری به علت جریان کم خون در مغز به وجود می آید، با وجود این هنوز عملکرد بیماری آلزایمر در افراد ناشناخته می باشد، اما بیشتر محققان، علت وجود این بیماری را وجود یک پلاک یا توده ای در مغز می دانند که در اثر استرس، موجب تخریب سلول های مغزی و مرگ آن می شود.

مشخص شده که مصرف بیش از اندازه سویا موجب افزایش استروژن گیاهی در بدن می گردد و ممکن است این تخریب را به وجود آورد. برای جلوگیری از بیماری آلزایمر، مصرف کردن اسید فولیک بسیار مفید می باشد.

کاهش قدرت حافظه یکی از علامت های مهم در بیماری آلزایمر می باشد. در این بیماری صحبت کردن به سختی صورت می گیرد، شخص افسرده و عصبی می شود که این افسردگی به علت تغییرات و نامتعادل بودن عناصر در مغز روی می دهد. فرد توهم دارد و خیال بافی می کند، راحت به خواب نمی رود، در شخصیت فرد تغییر ایجاد می شود، فرد به سختی می تواند کارهای خود را انجام دهد و به یک فرد دیگر برای کمک نیاز دارد، مثلا: در هوای سرد، فرد لباس گرم نمی پوشد و یا کلید را درون فر قرار می دهد و غیره.

 

عواملی که موجب پیشرفت پدیده فراموشی می شوند:

* ضربات وارده به مغز( شامل، تخریب مغز به دلیل سکته)

* سوء تغذیه

* عفونت

* مسمومیت

* سرطان مغز

* واکنش و یا اثرات برخی داروها

* افسردگی

موارد زیر برای کمک به افزایش حافظه موثرند:

* مصرف ویتامین های گروه B

* مصرف غذاهایی که دارای آنتی اکسیدان می باشند، مانند: میوه جات و سبزیجات.

* ورزش منظم

*مطالعه و حل کردن جدول

* مصرف کم چربی

* مصرف روغن ماهی و ماهی. تحقیقات نشان داده است افرادی که در هفته، یک بار ماهی مصرف می کنند، ۶۰ درصد بیماری آلزایمر را از خود دور می کنند.

* مصرف کافی سویا

 

مصرف چه مقدار سویا بدون خطر است؟

شما می توانید ۲ یا ۳ واحد سویا بخورید، بدون هیچ گونه نگرانی! لازم به ذکر است که ۱واحد سویا برابر است با نصف لیوان توفو، یا نصف لیوان دانه سویا، یا ۱ لیوان شیر سویا.

اگر شما بیماری های زیر را دارید، کمتر سویا مصرف کنید:

* مشکلات تیروئید یا گواتر. سویا باعث بزرگ شدن تیروئید می گردد.

* فراموشی

* سرطان سینه

* سنگ کلیه(مخصوصا بیمارانی که دارای سنگ های اگزالات می باشند، زیرا سویا دارای اگزالات زیادی می باشد)

تمام نعمت هایی که خداوند به ما داده است، برای سلامتی مفید است. به یاد داشته باشید که در مصرف هیچ نوع ماده غذایی، هر چند مفید، نباید زیاده روی کنید.

 

 

سویا